مصطفى النوراني الاردبيلي
228
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
تفاح برّى آمده است . اين گياه به شكل درختچه يا درخت كوچك با ارتفاع متوسط است ، شاخههاى آن داراى تيغهاى تيزى به بلندى 5 / 1 سانتىمتر است ، با پايه برگها و كم و بيش لوبهاى عميق دارد ، برگهاى گونه c . monoggna لوبهاى عميقترى دارد ، شكوفههاى آنكه در ماه ارديبهشت و تير در مىآيد به طول 1 - 5 / 1 سانتىمتر 5 گلبرگ سفيد و 2 - 3 خامه سبز مايل به سفيدى دارد ، در گونه c . monoggna يك خامه وجود دارد ، ميوهاش بيضوى به قطر 12 - 8 ميلىمتر ، قرمز روشن و به ندرت زرد يا مايل به سفيدى است . زالزالك ميوهاى بسيار قابض است و مىتوان آن را در مورد اسهال و اسهال خونى خورد ، زيرا زياد جوهر مازو يعنى تانن و داراى كلسيم و مختصرى ترشى آلى و پكتين است كه براى تقويت قلب بسيار توصيه شده است و نيز در مواقع كمخونى و سل اثر نيكو دارد . قراسيا به زعرور ماند ، از بعلبك خيزد و اندر او قبض امت معده را دبغه كند و قوى گرداند و صمغش خشونت قصبه شش ببرد و سنگ اندر مثانه خرد كند چون به آب رازيانه بخورند يا به آب اصول ، و آب ميوهاش لطيف است . اسهال صفرا كند و تبهاى صفراوى را سود دارد و سرد و خشك است اندر درجه اول . « 1 » زالزالك را در استان فارس كيل ، در اصفهان كويچ ، در تنكابن و مازندران كرجيل و در مشهد علف نورى مىگويند . در آن داراى مقدار زيادى تانن هست و در اثر پيوند خوب رسيده و شيرين مىشود ، مرهم سينه ، بر طرف كننده التهاب معده و صفرا مىباشد . ميوه نارس آن داراى طعم گس بوده ، رطوبت معده را جمع و اسهال را درمان مىنمايد . اين ميوه داراى ويتامينهاى A , b , c و جوهر ليمو است و براى مبتلايان به ورم روده بزرگ زياد تجويز و توصيه شده است و براى تقويت قلب و كم خونى و سل اثر نيكوئى دارد . رنگ زرد و صورتى آن همانند جوهر زردك است و در بدن تبديل به ويتامين A
--> ( 1 ) - الابنيه عن حقايق الادويه ، ص 253 .